FAQ

Antwoord op de meestgestelde vragen

  • Vragen over het project

    • Wat houdt het project in?

      Stichting De Noordzee en Natuur & Milieu starten een uniek proefproject voor het versterken van onderwaternatuur in een windpark. Tijdens een pilot in windpark Eneco Luchterduinen wordt onderzocht hoe natuurversterking en het opwekken van duurzame energie elkaar kunnen verrijken. In de pilot wordt samengewerkt met ASN Bank, Eneco en Van Oord.

      In de pilot plaatsen de organisaties kunstriffen en zetten oesters uit in het windpark. Binnen windparken mag niet met sleepnetten worden gevist en de palen van de windmolens bieden een aanhechtingsplek voor zeeleven. Daarmee vormen ze de ideale locatie om actief de onderwaternatuur te versterken. In het project wordt onderzocht wat de ideale omstandigheden voor optimale natuurversterking zijn. Dit draagt bij aan een blauwdruk voor natuurherstel in alle windparken op zee, zodat dit straks de standaard kan worden bij nieuwe parken.

    • Waarom gaan jullie dit pilotproject doen?

      Dit is het moment om een blauwdruk te ontwikkelen voor de natuurinclusieve bouw van windparken, zodat deze nog meer winst opleveren: niet alleen op het gebied van schone energie, maar ook in natuur- en biodiversiteitsversterking. Tussen nu en 2023 worden er grote, nieuwe windparken gebouwd in het Nederlandse deel van de Noordzee. En die ontwikkeling gaat steeds sneller. In deze windparken mag niet met sleepnetten worden gevist. Daarmee ontstaat een beschut gebied waar natuur zich kan ontwikkelen. Door hier actief de natuur te versterken, versnellen we deze ontwikkeling.

    • Wat is het doel van het project?

      Het is een eerste pilotproject om kennis en ervaring op te doen die nodig is om uiteindelijk een blauwdruk te ontwikkelen om toe te passen in toekomstige windparken. We willen met de pilot leren hoe je windmolenparken in de Noordzee kunt bouwen en tegelijkertijd de onderwaternatuur kunt versterken. Als dat op een kleine schaal lukt, kunnen we toekomstige windmolenparken direct zo inrichten.

    • Wat zijn de beoogde resultaten van dit project?

      Dit demonstratieproject levert kennis en ervaring op waarmee uiteindelijk een blauwdruk kan worden ontwikkeld voor natuurversterking onder water in alle windparken op zee, zodat dit straks de standaard kan worden bij de bouw van nieuwe parken. De komende jaren worden veel grote, nieuwe windparken gebouwd in het Nederlandse deel van de Noordzee. Met dit project willen Natuur & Milieu en Stichting De Noordzee laten zien dat natuurversterking en het opwekken van duurzame energie elkaar kunnen versterken.

    • Wat gaat er precies gebeuren?

      Dit najaar plaatst Van Oord met een installatieschip de rifstructuren in het windpark Luchterduinen van Eneco. Vervolgens plaatsen de organisaties kooien met volwassen oesters tussen de riffen. Wanneer deze zich voortplanten, vestigen de oesterlarven zich in de omgeving. Hierdoor kan een volwaardig oesterrif ontstaan met allerlei andere soorten. De riffen bieden voedsel, aanhechtingsplek en schuilplaatsen voor veel soorten en verhogen daarmee de plaatselijke biodiversiteit. De ontwikkeling van de natuur in het proefproject wordt wetenschappelijk onderzocht en met o.a. onderwatercamera’s gemonitord.

    • Waarom werken Natuur & Milieu en Stichting De Noordzee samen in dit project ?

      Natuur & Milieu werkt aan een schone en gezonde wereld waarin mensen kunnen leven, werken en ondernemen zonder schade toe te brengen aan de natuur en de leefomgeving. Wij pleiten daarom onder andere al vele jaren voor meer schone energie van de Noordzee.

      Stichting De Noordzee zet zich in voor een schone en gezonde Noordzee waar menselijk gebruik en natuur met elkaar in balans zijn. In dit project komen onze werkvelden samen, en kunnen we elk onze eigen expertise leveren.

      Natuur & Milieu en Stichting De Noordzee zijn de initiatiefnemers van dit project. Daarnaast werken ze samen met de partners ASN Bank, Eneco Luchterduinen en Van Oord.

    • Wat is de rol van ASN in het project?

      ASN Bank levert een financiële bijdrage om het project zo mede mogelijk te maken. De Rijke Noordzee verenigt twee duurzaamheidspijlers van de duurzame ASN Bank: klimaat en biodiversiteit. ASN Bank is hard op weg met al haar financieringen en beleggingen – samen zo’n 14 miljard euro – klimaatneutraal te worden. Onder meer doordat zij geen fossiele energie financiert, maar wel wind- en zonne-energie. Ook wil zij dat haar financieringen en beleggingen in 2030 netto geen verlies van biodiversiteit veroorzaken. Daarom steunt ASN Bank de Rijke Noordzee, waarin duurzame energie en biodiversiteit elkaar versterken.

    • Wat is de rol van Eneco (Luchterduinen) in het project?

      Eneco is aanjager van de energietransitie. Het is ons doel om de energiebehoefte binnen de grenzen van een leefbare planeet te krijgen. We hebben maar 1 aarde en daar willen we zuinig op zijn. Daarom investeren we in duurzame energie productie op land en op zee en zijn we enthousiast over de combinatie met natuurversterking in het windpark Eneco Luchterduinen. Eneco Luchterduinen stelt haar locatie beschikbaar voor de pilot, levert met haar expertise een bijdrage van ontwerp en uitvoering van het project en levert daarnaast ook een financiële bijdrage. Wij zijn benieuwd naar de resultaten en hoe we dit in de toekomst kunnen doorvertalen.

    • Wat is de rol van Van Oord in het project?

      Vanuit haar rol als waterbouwer gaat Van Oord haar expertise in offshore en materiaal inzetten. Zo worden de rifstructuren en de oesters geplaatst met een installatieschip van Van Oord. Tevens heeft Van Oord uitgebreide kennis opgebouwd over natuurontwikkeling op zee, zoals de ‘Coral Reef Rehabilitation’, en heeft ervaring met de ontwikkeling slimme technieken die de negatieve effecten bij activiteiten onder water tot een minimum beperken. Van Oord onderschrijft het belang van deze pilot door deze ook financieel te ondersteunen.

    • Hoe uniek is dit project?

      In het project de Rijke Noordzee wordt voor het eerst onderzocht hoe in een windpark de optimale omstandigheden kunnen worden gecreëerd voor natuurversterking en hoe deze lessen verwerkt kunnen worden in een blauwdruk voor andere windparken.

      In een Belgisch project zijn eerder rifballen in een offshore windpark geplaatst, maar hier zijn geen oesters uitgezet en ook heeft geen uitvoerige monitoring plaatsgevonden. Daarnaast gaat er ook een proef met oesters van start bij twee windmolens die onderdeel zijn van windpark Borssele V, dat in 2021 operationeel zal zijn.

      Het WNF voert, samen met ARK, een oesterherstelproject bij de Borkumse Stenen uit en bij het windpark Gemini. Zij richten zich op het herstellen van wilde oesterbanken.

      Al deze projecten kunnen van elkaar leren, elkaar versterken en de natuur op de Noordzee verbeteren.

  • Vragen over het project - Windparken

    • Waarom bieden specifiek windparken kansen voor natuurversterking?

      Windparken vormen een ideale plek om actief de natuur te versterken. Binnen windparken mag namelijk niet met sleepnetten worden gevist. Daardoor ontstaat een beschut gebied waar het zeeleven zich kan ontwikkelen. Ook bevinden er zich veel ‘harde structuren’, zoals de voet van de windmolen (turbinefunderingen en steenbestortingen). De funderingen en steenbestortingen bieden een aanhechtingsplek voor soorten die niet op de zandbodem voorkomen en schuilplaatsen voor onder andere vissen en schaaldieren. Net als rond wrakken kan er in windparken zo nieuwe natuur ontstaan.

    • Hebben we nog wel (zoveel) windparken op zee nodig?

      Zeker. Momenteel wordt slechts 6% van de energie in Nederland duurzaam opgewekt. Dit aandeel moet enorm omhoog, om klimaatverandering tegen te gaan. Windparken op zee zijn voor Nederland veruit de meest efficiënte bron van duurzame energie en spelen dan ook een grote rol in de energievoorziening van de toekomst.

      De Rijksoverheid mikt ook op veel meer windparken op zee: zij wil dat in 2023 16% van alle gebruikte energie in Nederland uit duurzame bronnen komt, voor windenergie betekent dat minimaal 4.450 MW vermogen aan windmolens op zee in 2023. Die voorzien dan jaarlijks ongeveer 5 miljoen huishoudens van stroom. Deze afspraak staat in het Energieakkoord voor duurzame groei. (Bron)

      Tot 2030 is er voorgenomen beleid om dit uit te breiden met 7.000 MW. Hiermee komt het totale oppervlak aan windmolens op de Noordzee dan in 2030 uit op ongeveer 3,9% van het totale Nederlandse deel van de zee.

      Voor het halen van de einddoelstellingen uit Parijs, moet er in 2050 uiteindelijk tussen de 25-75 GW (GW) aan vermogen van wind op zee staan, berekende het PBL. Deze bandbreedte is zo groot, omdat het afhangt van hoeveel de energievraag daalt via energiebesparing en hoe hard de hoeveelheid andere duurzame energiebronnen, zoals zonne-energie, stijgt.

    • Hoe worden de gebieden gekozen voor nieuwe windparken? Wordt daarbij rekening gehouden met beschermde natuurgebieden?

      De overheid wijst gebieden aan waar windparken mogen worden gebouwd. Daarbij wordt een afweging gemaakt tussen alle activiteiten en belangen die momenteel op zee spelen. Vooralsnog zijn er geen windparken gepland in beschermde natuurgebieden en wij pleiten ervoor dat dit zo blijft.

    • Is de opgewekte stroom voor iedereen? Of moet je je daarvoor inschrijven?

      De opgewekte stroom gaat het openbare net op en komt zo op de Nederlandse stroommarkt als Hollandse windstroom. Er zijn meerdere energiebedrijven waarbij je Hollandse windstroom kunt afnemen als consument. Deze zijn te vinden in de duurzame Stroomranking.

    • Wat zijn de effecten op de natuur bij bouwen van een windmolenpark?

      Tijdens de bouwfase vinden er veel activiteiten plaats die een negatieve impact kunnen hebben op het zeeleven. Er worden dan ook maatregelen genomen om die impact zoveel mogelijk te beperken.

      De grootste zorg is de impact van geluid, veroorzaakt door heiwerkzaamheden, op zeezoogdieren en vissen. De impact van geluid neemt af naarmate de afstand tot de geluidsbron groter is. Vlakbij kunnen dieren fysieke schade oplopen, zoals permanente doofheid en in extreme gevallen zelfs sterfte. Verder van de geluidsbron ondervinden dieren hinder van het geluid en zullen ze mogelijk wegzwemmen. Daarmee wordt hun natuurlijke gedrag verstoord. Op grote afstand is het geluid zo afgenomen dat het geen impact meer heeft op het zeeleven.

      Daarom is het zaak het harde geluid vanwege heien zoveel mogelijk te beperken en dieren uit het gebied te verjagen met onschadelijk geluid voordat de heiwerkzaamheden beginnen. Er worden dan ook maatregelen genomen die de geluidsimpact beperken. Zo geldt een maximale geluidsnorm en is een soft-start verplicht. Deze soft-start betekent dat er langzaam wordt begonnen met heien en vervolgens steeds harder om de dieren in de buurt een kans te geven om weg te zwemmen. Om te voldoen aan de geluidsnorm worden slimme technische oplossingen gebruikt zoals een geluiddempend ‘bellenscherm’ en speciale heihamers. Het blijft naast deze maatregelen belangrijk om te innoveren op geluidsarme bouwmethoden.

    • Zijn windmolens gevaarlijk voor zeevogels en vleermuizen?

      Ja, meerdere soorten vogels en sommige vleermuizen hebben last van windmolens op zee, door aanvaringen of verlies van leefomgeving. De overheid laat onderzoeken met welke maatregelen het aantal slachtoffers kan worden beperkt. Voor nieuw te bouwen windparken worden via vergunningseisen steeds grotere turbines verplicht gesteld. Er zijn dan minder turbines nodig om de benodigde energie op te wekken, waardoor minder slachtoffers vallen.

      Ook kunnen de windmolens bij aanwezigheid van veel vogels of vleermuizen en bij extreme weersomstandigheden even stil gezet worden om massale aanvaringen te voorkomen. Om vleermuizen te beschermen is er een minimum windsnelheid verplicht gesteld waarbij de turbines gaan draaien. Bij zeer lage windsnelheden staan de turbines dus stil en dit zijn juist de omstandigheden waarbij vleermuizen over de Noordzee vliegen.

      Bij windpark Eneco Luchterduinen wordt onderzocht hoeveel vogels er in en rond het windpark vliegen (fluxen) en of zij de turbines kunnen ontwijken. Ook wordt onderzocht of er vogels tegen de turbines aanvliegen of deze van dichtbij nog ontwijken. De opgedane kennis kan worden ingezet om het aantal slachtoffers verder omlaag te brengen.

    • Worden de parken ook opengesteld voor publiek?

      Nee. Dit is niet mogelijk, vanwege de veiligheid.

  • Vragen over het project - Natuur

    • Wat is de status van biodiversiteit in de Noordzee?

      De Noordzee is een prachtige, rijke zee met meer dan 220 vissoorten en tal van zeezoogdieren, zeevogels en schelpdieren. Tegelijk is het een van de drukste zeeën ter wereld, waar veel activiteiten plaatsvinden die invloed hebben op de natuur, zoals visserij, de scheepvaart en zowel ‘oude’ als ‘nieuwe’ energie.

      Onder andere door deze invloeden is de biodiversiteit dan ook niet zo hoog als deze zou kunnen zijn. Er is minder variatie aan leefgebied dan vroeger, waardoor we ook minder verschillende soorten vinden. Bepaalde leefgebieden, zoals zeegrasvelden en oesterbanken, zijn nagenoeg volledig verdwenen. Veel kwetsbare, langlevende bodemsoorten hebben plaatsgemaakt voor snel voortplantende soorten die minder gevoelig zijn voor bijvoorbeeld bodemvisserij.

      Er zijn minder grote vissen, wat een slecht teken is voor de gezondheid van het voedselweb. Populaties van trekvissen zijn nog te klein, en sommige soorten zijn volledig verdwenen. Veel haaien- en roggensoorten zijn verdwenen of sterk afgenomen, en ook sommige vogelsoorten staan onder druk.

      Er zijn echter ook positieve ontwikkelingen; bepaalde vissoorten (zoals schol) doen het beter dan ooit gemeten, en ook zijn er weer steeds meer bruinvissen en zeehonden in de Nederlandse Noordzee.

    • Hoe komt het dat de biodiversiteit zo achteruit is gegaan?

      Twee eeuwen van zwaar industrieel gebruik hebben de ecosystemen in de Noordzee beschadigd. Bepaalde bijzondere habitats, zoals de oesterriffen, zijn vrijwel volledig verdwenen. De bodem die 150 jaar geleden nog rijk en gevarieerd was – met harde structuren als basis van een gezond ecosysteem – is ernstig verschraald door onder andere visserij met zware sleepnetten. Minder dan 1 procent van de Nederlandse Noordzee is volledig beschermd ge­bied. Er drijft veel plastic en andere rommel in zee en de scheepvaart zorgt voor emissies naar de lucht en naar het water.

      Gelukkig zijn er ook vele positieve ontwikkelingen. De laatste decennia is gebruik van de Noordzee op een aantal vlakken verduurzaamd. De tijd van groot­schalige vervuiling door gevaarlijke stoffen is voorbij en de massale afvaldum­ping op zee is succesvol aangepakt. Dankzij beter visserijbeleid en een goede implementatie daarvan zijn de visstanden verbeterd. Sommige commerciële vissoorten, zoals schol, doen het zelfs beter dan ooit gemeten. Verschillende haaien en roggensoorten laten herstel zien, en ook de aantallen zeehonden en bruinvissen nemen toe. We zijn er nog niet, maar deze positieve ontwikkelingen laten zien dat de toestand van de zee in een relatief korte tijd kan verbeteren, mits wij bereid zijn de juiste keuzes te maken.

    • Welke gevolgen heeft het project voor natuurbescherming op de Noordzee?

      Op dit moment is minder dan 1% van de Nederlandse Noordzeebodem echt beschermd, dat wil zeggen jaarrond volledig gevrijwaard van netten die over de bodem worden getrokken. Met de bouw van windmolenparken wordt daarbovenop tot 2030 zo’n 3,5% van de Noordzee gesloten voor sleepnetvisserij. Windparken zorgen daarmee voor een behoorlijke uitbreiding van het gebied waar de bodem met rust wordt gelaten. Daarmee bieden windparken op zee kansen voor bepaalde soorten en habitats. Naast windparken op zee blijft het echter noodzakelijk om ecologisch waardevolle gebieden te beschermen en te sluiten voor schadelijke activiteiten.

    • Hoe gaan jullie de biodiversiteit vergroten?

      Door de plaatsing van kunstriffen en oesters zal de plaatselijke biodiversiteit in het gebied toenemen. Oesters bieden een harde ondergrond (substraat) waardoor ook soorten die een vaste ondergrond nodig hebben zoals pokken en anemonen zich kunnen vestigen. De kunstriffen bieden een schuilplaats voor jonge dieren en trekken ook groter zeeleven aan zoals vissen, die in hun kielzog zeezoogdieren aantrekken.

    • Waarom worden er oesterriffen aangelegd in dit pilotproject?

      Vroeger waren er flinke oesterriffen in de Noordzee. Deze riffen bieden een harde ondergrond, filteren water en zijn een bron van voedsel. Zo trekken zij veel leven aan. Daarmee verhogen zij de biodiversiteit in een anders zandig gebied. Oesterriffen kunnen dus worden gezien als basis voor een rijke Noordzeenatuur. Nu platte oesters vrijwel volledig uit de Noordzee zijn verdwenen, komen ze niet zomaar terug. We plaatsen daarom speciaal ontworpen rifstructuren waartussen we volwassen oesters leggen. Wanneer zij zich voortplanten kunnen de larfjes zich in de omgeving vestigen en uitgroeien tot een volwaardig oesterrif.

    • Hoe ziet de onderzoekskant van het project eruit?

      Er is veel kennis over de biologie van platte oesters. Samen met onderzoeksinstituten gaan we deze kennis toepassen om de ontwikkeling van de riffen vervolgens nauwkeurig te monitoren. We verwachten dat de biodiversiteit lokaal gaat toenemen, maar hoe snel en in welke mate? En welke factoren zijn daarop van invloed? Dat zijn onderzoeksvragen die wij via dit project willen beantwoorden. Dit doen we samen met onder andere Bureau Waardenburg en Wageningen Marine Research.